Als je ziet dat alles energie is, dan kun je ermee gaan werken. Alles wat je aandacht geeft groeit. Waar geef jij je energie aan?

Gedachten zijn ook een vorm van energie. Een gedachte kun je zien als een informatiepakketje met energie. Wat geloof jij? Luister je naar je gedachten?Je lichaam reageert onmiddellijk op elke gedachte die opkomt. Wakker zijn betekent bewust aanwezig zijn, voelen en kijken naar gedachten.

Belangrijk daarbij: Zet je hart op 1.

Kies steeds weer voor liefdevol aanwezig zijn. Bewuster kiezen voor liefde en een goed gevoel betekent dat je meer zelfzorg gaat toepassen. Minder moeten. Als je steeds meer gaat kiezen voor een goed gevoel en dat wat je energie geeft, dan krijg je meer energie. Als je steeds meer gaat kiezen voor plezier maken, dan krijg je meer plezier. Ik noem het ook wel het bruisballetje in je buik. Voel je dat nog? Hoe zit dat bij jou?

Als je bewuster wordt van gedachten en hoe ze je steeds uit het moment halen, dan is er meer levensenergie beschikbaar.

Welk cijfer geef je je vitaliteit? Op een schaal van 1 tot 10?

1. Wat zou je kunnen doen om vitaler te worden?

2. Hoe zit het met je stressniveau? Wat voor cijfer geef je jezelf als je kijkt naar de stress die je ervaarde in je werk in de afgelopen week, de afgelopen maand en de afgelopen 3 maanden? Is de stress langdurig of wisselend?

3. Wat kun jij morgen al doen om je stress te verminderen?

4. Welke activiteiten geven jou in het dagelijks leven spanning?

5. Hoeveel lichaamsbeweging heb je per dag?

6. Hoe is het mentaal met je? Ben je over het algemeen kalm of onrustig? Ben je veel aan het piekeren?

7. Hoe is je concentratie? Ben je vergeetachtig?

8. Hoe slaap je en hoeveel uur gemiddeld per nacht?

Hieronder 3 oefeningen die je helpen bewuster te zijn van je energie.

1. Tijd voor jezelf nemen

De eerste, allerbelangrijkste oefening is tijd te nemen voor jezelf. Als je (weer) tijd neemt voor jezelf, zet je een eerste stap naar luisteren naar jezelf. Een belangrijk onderdeel van persoonlijk leiderschap is de verbinding maken met jezelf, reflecteren op jezelf en bewuste keuzes maken. Dat kan alleen als je hier bewust tijd voor neemt. Hoeveel tijd je neemt, spreek je af met jezelf. Richtlijn is om elke dag 30 minuten een moment voor jezelf te nemen, waarbij je je dagelijkse activiteiten bewust onderbreekt en alleen tijd doorbrengt.

Je kunt kiezen voor meditatie, beweging, sporten, lezen, creativiteit, ontspanning zolang de tijd voor jou maar voedend is. Maar als je een intentie maakt, is het goed om je daar minstens een week aan te houden. Zet de oefeningen als afspraak met jezelf in de agenda. Het is een belangrijk onderdeel van jouw zelfzorg en draagt bij aan jouw levenskwaliteit. Kijk wat het na een week met je heeft gedaan.

2. De zes levensgebieden

Tijd is ook een vorm van energie, want alles is energie. Waar geef jij je tijd aan? In deze oefening kijk je naar zes levensgebieden. De meeste mensen geven hun tijd aan werk, familie en vrienden en relatie. De uitdaging is om je tijd te gaan geven aan je ziel, je lichaam en relatie met jezelf en bewustzijn. Als je die bronnen in jezelf aandacht geeft, gaat dat vanzelf uitstromen naar het rechterdeel van de taart. Hier lees je meer.

3. Energiegevers- en nemers

Wat geeft je energie en wat kost je energie? Een mooie oefening om grip te krijgen op je energiebalans, is om te kijken naar je werkbalans en energiegevers en –nemers in je dagelijks leven en je werk. Je kunt allereerst bewuster gaan kiezen voor activiteiten die jou energie geven. Ten tweede kun je kijken welke overtuigingen, gedachten zich voordoen in activiteiten die je veel energie kosten. Het verzet op iets wat er is, kost ons bakken met energie. Je kunt leren bewuster aanwezig te zijn. Lees meer

‘Als je doet waar je ziel naar verlangt, dan stroomt er een rivier door je heen.’

Bij mij is dat als ik meditaties inspreek. Ik vergeet alles inclusief mezelf en er komt iets door mij heen. Dat is een geweldig gevoel van flow. Ik heb het ook als ik yogalessen geef of een groepstraining of stiltedag begeleid.

In het coachingstraject Vitaliteit en Leiderschap kijken we altijd naar je missie. Missie klinkt heel groot. Sommige mensen ervaren echt een roeping. Ze worden geroepen door iets. Maar het kan ook zijn dat je het niet zo sterk wilt formuleren. Het gaat erom dat je ziet dat jij iets brengt vanuit je zijn.  Iets wil zich uitdrukken via jou. En dat is helemaal uniek. Er is niemand zoals jij.

Daar hoef je niet eens moeite voor te doen. Want zijn is moeiteloos. Het is dat wat er verandert als jij een kamer inloopt. Als je jezelf bent, ontspannen bent en straalt, dan kun andere mensen inspireren om ook zichzelf te zijn.

Mijn missie is om mensen rust en bewustzijn te brengen, zodat mensen verlichting ervaren en ontspannen leven en werken.

Sinds ik alle keuzes op het gebied van werk langs die meetlat leg, is mijn leven en werk gaan stromen. Het is belangrijk om te weten, dat dat waar jij naar verlangt ook naar jouw verlangt en dat je het zelf ook doorleeft. In mijn yogascriptie stond:

‘Dat waar je hart naar verlangt, zal vanzelf naar je toekomen’ – Rumi 

Ik durfde dat niet te geloven, dus ik was altijd heel hard aan het werk. Terug naar de vragen. Om je missie te formuleren, beantwoord je de volgende vragen:

• In welke omgevingen wil je investeren? Je bivakkeert in verschillende omgevingen, bijv. familie, werk, verenigingen etc. Beschrijf ook de omgevingen die je belangrijk vindt in je werk.
• In welke doelgroepen wil je graag investeren? Voorbeeld medewerkers, teams, ouderen, inwoners, politiek, leiders.
• Beschrijf je geluksmomenten die je met deze doelgroep hebt meegemaakt (kies daarbij een voorbeeld waarbij je deze doelgroep zag groeien)
• Creatie: Van welke creatie bij deze doelgroep werd jij gelukkig?
• Geven: Wat was het mooiste/beste van jou dat je ze gaf, waardoor de creatie tot stand kwam?
• Dit is de moeilijkste en boeiendste vraag. Vertel je allermooiste kwaliteiten. (je talent)
• Reflecteer op de antwoorden en formuleer je persoonlijke missie in 1 zin. Kun je je missie nog scherper maken?*

Ik geef (doelgroep) xxxxx (je persoonlijke kracht) waardoor (doelgroep) groeit in (creatie).

Vragen met betrekking tot je missie en je werk:

• Wat wil je daar nog meer mee gaan doen?
• Kun je (een deel van) je missie kwijt in je huidige werk?

Het enige wat je hoeft te doen is je missie in gedachten houden als je keuzes maakt in je werk of loopbaan. Dient het je missie ? Geeft het focus op je missie? Of is het afleiding, gemak, verstrooiing, verdeelde aandacht? Doe je het om je omgeving of voor zekerheid? Dat is ook prima, maar wees je er bewust van en zie dat het je ook iets kost als je niet kiest vanuit je hart.

‘Alleen met je hart kun je helder denken’

*Deze vijf vragen komen uit het boek Authenthiek Leiderschap – Bas Blekkingh

Terwijl de wereld dankzij de technologische revolutie enorm is veranderd, functioneert ons brein nog op dezelfde manier. Ons brein reageert op dezelfde manier op stress als in de oertijd. Met het verschil dat we nu vooral mentale stress ervaren. We zijn namelijk niet vaak meer echt in gevaar, maar ervaren wel regelmatig stress. Ons lichaam reageert met fight/flight of freeze-respons op hevige stress, alsof het wil vluchten of aanvallen. Dit voelt levensecht. Maar het gevaar is niet werkelijk.

Echt gevaar wil zeggen dat je leven wordt bedreigd door een roofdier, door honger, door vuur, door kou, door uitdroging over andere omstandigheden die je bestaan bedreigen.  In de huidige tijd ervaren we vooral spanning door mentale stress en prestatiedruk. Fysiek zijn we nauwelijks in gevaar in het dagelijks leven. Hoe kun je dan veerkrachtiger zijn en deze reacties doorzien? Om dit te kunnen doorzien is het eerst van belang om te begrijpen hoe zenuwstelsel en brein werkt.

Ons brein bestaat grofweg uit drie delen:

1) het reptielenbrein2) het limbische brein/zoogdierenbrein3) de neo-cortex: het rationele brein.

Reptielenbrein

Dit deel van ons brein reageert heel reflexmatig en primair en is gericht op veiligheid. Het zorgt ervoor dat we in acute stress-situaties direct reageren. Bijvoorbeeld als we vuur ruiken, dan brengen we onszelf zonder nadenken in veiligheid. De spierspanning, bloeddruk en hartslag stijgt en je lichaam komt in actieve stress-stand om direct te reageren. Helaas reageren we ook vaak met deze stress, zonder dat er gevaar is. Bijvoorbeeld als er we geen vertrouwen of veiligheid ervaren in onzeomgeving of collega’s. Het systeem gaat dan in de vecht- of vluchtreactie op basis van mentale stress. De kunst is fysieke spanning te voelen, zonder erop te hoeven reageren.

Het limbische brein/zoogdierenbrein

Dit deel van ons brein is verbonden met emoties. We zijn vooral gericht op het verkrijgen van prettige emoties, erkenning, waardering, plezier. Soms kunnen negatieve emoties ons zo overweldigen dat we voor een moment volledig worden overgenomen door deze emotie. Dan hebben we voor dat moment geen toegang tot helder, logisch redeneren. De ademhaling kan je helpen je systeem te kalmeren en helder te kunnen denken. Het limbische brein is ook verbonden met je intrinsieke drive, je motivatie. Wat geeft jou plezier? Dit gevoel van vreugde, motivatie volgen is een mooie leidraad om je leven steeds meer in ontspanning en flow te brengen.

De neo-cortex of het rationele brein

Dit deel van ons brein is gericht op visie en doelen, analyseren, de wereld/omgeving ordenen. De neo-cortex is ook de verhalenmaker in ons brein en zorgt ook voor piekergedachten, oordelen en voedt de innerlijke criticus. In onze samenleving ervaren we vooral mentale stress rondom prestatiedruk en veranderingen. We zijn niet fysiek in gevaar, maar ons brein reageert op mentale stress hetzelfde; met fight/flight-respons.

7 tips voor mentale veerkracht:

1. Neem elke dag een moment van rust en meditatie. Dit kan zijn de 3 minuten adempauze, een wandeling of lichte lichaamsbeweging.
2. Train jezelf de aandacht in het moment te brengen. Dit doe je door je lichaam te voelen, te gronden en de aandacht bewust te brengen bij je handeling.
3. Pauzeer en ontspan je lichaam voordat je reageert. Voel de emotie in je lichaam en breng je adem naar je buik. Zo onderbreek je je automatische reacties. OSK: Opmerken, Pauzeren, Keuze maken
4. Leer je ademhaling beheersen en vertraag. Hierdoor ontstaat meer rust in je zenuwstelsel en kun je bewustere keuzes maken.
5. Onderzoek jouw emotionele triggers en stress – patronen. Op het moment dat je ze leert herkennen, schiet je minder snel in een automatische reactie en kun je vrijer worden van je patronen.
6. Wees vriendelijk en compassievol naar je zelf en stel jezelf de vraag: wat heb ik nu nodig?
7. Geniet, maak plezier, maak een lijstje van wat er goed gaat en laat los wat je niet kunt beinvloeden.

Als je innerlijk vrij wilt zijn, is het de kunst om oké te zijn met weerstand. Om oké te zijn met ‘geen zin, moe zijn, verveeld, afhaken, verzet, ik wil dit niet…’ Weerstand versterkt namelijk weerstand.

Als je heel goed kijkt – en dit heb ik altijd onthouden dan kun je zien dat:

Weerstand en spanning voortkomt uit een gedachte. Een gedachte of idee over hoe het zou moeten zijn op dit moment. Over iets wat je niet wilt ervaren, voelen of onder ogen wilt zien.

Op het moment dat je dat gaat zien. Dat het leven anders gaat dan je denkt. Dat je geen controle hebt. Dat je als het ware vecht met een rivier, een stroom die er is. Of dat je probeert die stroom of de rivier te veranderen.

Dan kun je weerstand zien als een dam die je in het leven legt. Dat geeft alleen maar een stuwing of grote kracht in het water. Zo zorgt weerstand ook voor spanning in je lichaam.

De stroom kun je zien als denken en voelen. Het denken en je emoties, gevoelens zijn als een stroom, zo veranderlijk en altijd in beweging. Het beste kun je dat laten gebeuren en ernaar kijken.

Do not resist resistance – Adyashanti

Als weerstand de ruimte krijgt en er ook mag zijn, dan gaat het vanzelf voorbij. In de yoga spelen we ook met de weerstand in een houding. Je kunt jezelf vandaag een ademruimte geven als je vandaag weerstand ervaart. Adem een paar keer bewust in en uit. Het gaat vanzelf weer voorbij.

7 stappen om om te gaan met weerstand:

1. Zie dat weerstand voortkomt uit een idee. Een gedachte, idee die je over de realiteit van dit moment legt. Kun je het idee herkennen en zien dat het niet NU is?
2. Weerstand blijft zichzelf in stand houden, zolang het er niet mag zijn. Weerstand op weerstand versterkt dus de weerstand. Zie dat het er nu eenmaal is en verwelkom het. Zie dat je het niet wilt voelen, wat het ook is.
3. Als je de gedachte hebt herkend die hieraan vooraf gaat, kun je je aandacht heel fysiek maken. Via je lichaam. Waar toont het zich als een verkramping? Of een fysieke spanning? Voel het in je lichaam.
4. Geef de regie op over denken en voelen (dat gaat je nooit lukken) en ontspan er maar in. Het gaat weer voorbij. Het is veranderlijk.
5. Zie dat jij de waarnemer bent, de weerstand herkent in de vorm van een verkramping in je lichaam en een gedachtenverhaal.
6. Iets is stabiel aanwezig en ziet al je pogingen om dit te beïnvloeden. Breng daar je aandacht naar het ZIJN.
7. Laat alles er zijn, precies zoals het nu is. Neem het niet in eigendom. Duw het tegelijkertijd niet weg. Voel de grond onder je en dat je beschikbaar bent. Open je voor alles wat er nu is. Jij bent ruimte voor alles. Onveranderlijk en open. Hierin zal de weerstand geen bedding meer kunnen vinden.

Je gaat namelijk terug naar wie en wat je al bent. Bewustzijnsontwikkeling is een innerlijke reis terug naar jezelf en je begint weer te leven, daar waar je zielloos en verkrampt bent geworden. Je kunt ontdekken dat dat wat je ten diepste bent, altijd al vrij is geweest.

We zijn zo geneigd ons geluk buiten onszelf te zoeken, dat we dit vaak lang over het hoofd zien. Totdat de tijd rijp is en je in je leven ziet dat beknellende patronen zich herhalen. Het mooie van bewustzijnsontwikkeling is dat het je bevrijdt van alles wat je hebt aangeleerd en voor waar hebt aangenomen.

Je kunt een vrijheid en helderheid gaan ervaren die altijd al latent aanwezig was, maar die nog versluierd was in jezelf. Je kunt meer genieten en bewuster reageren op wat er in elk moment gebeurt. Ook ik heb jarenlang workshops en trainingen gevolgd op het gebied van persoonlijke groei. Ik heb daar ook zeker vaardigheden en inzichten opgedaan, die maakten dat ik mezelf beter ging begrijpen. Ook heeft het me geholpen meer ontspanning te ervaren.

Maar het hele groeiparadigma waarop onze maatschappij is gebaseerd gaat ervan uit dat we niet goed genoeg zijn. Dat we iets moeten bereiken en een betere versie van onszelf moeten worden. Dat klopte voor mij niet met wat ik intuïtief in mijn hart wist.

Om intuitieve intelligentie beter te begrijpen is de volgende metafoor heel behulpzaam.

Wat we met ons bewustzijn kunnen ervaren, wordt zichtbaar door een vergelijking met water te trekken. Op elk niveau kunnen we iets anders met water doen. Met een druppel water, kunnen we er bijvoorbeeld voor zorgen dat een postzegel plakt of we kunnen er een foto van maken. De druppel is zuiver water, maar de hoeveelheid bepaalt wat we ermee kunnen doen.

Het volgende niveau is geen druppel water, maar een glas water. Dan kunnen we er ineens onze dorst mee lessen of in het glas water een bosbloemen zetten. Doordat het water van druppelvorm naar een glas water is getransformeerd, kunnenwe er nieuwe dingen mee doen. Als we geen glas water hebben maar een badkuip vol water ontstaan er wederom nieuwe mogelijkheden. We kunnen dan in bad gaan om ons te wassen of we kunnen in de badkuip kleding wassen. We kunnen er ook een klein bootje in laten varen. Als er geen badkuip is maar een oceaan vol water ontstaan er weer nieuwe mogelijkheden. We kunnen erin zwemmen en met een grote boot de oceaan bedwingen. In de oceaan ontstaat er leven. Zo bepaalt de hoeveelheid water wat we ermee kunnen doen.

Bewustzijn werkt volgens hetzelfde principe als water. Bij elk bewustzijn ontstaan nieuwe mogelijkheden. Op het moment dat we deze bewustzijnslaag toelaten, krijgen we contact met onze intuïtie en gaat synchroniciteit voor ons werken, kunnen we vanuit intentie bewuster ons leven creëren en zien we dat alles met elkaar samenhangt. Het is hetzelfde gevoel als we ‘s ochtends wakker worden uit de slaap. De ogen gaan open en we ervaren een nieuwe dimensie in de wereld. Deze dimensie is verbonden met het hart.

Tenslotte is er ook het absolute bewustzijn. Het zien dat je aan alles vooraf gaat. Dit is het absolute nulpunt, pure potentialiteit en kan nauwelijks worden beschreven. Hierin is het persoonlijke en elke relatie met ‘iets’ of het goddelijke volledig afwezig. Het is de bron waarin alle levendige aanwezigheid ontstaat.

Zelfonderzoek en meditatie kan je helpen om een verruiming te ervaren in jezelf. Een verruiming en een grootsheid die je in verwondering achterlaat. Het is een innerlijke zoektocht die de moed vraagt om onszelf van een afstand te bekijken, zodat we zicht krijgen op wie we werkelijk zijn. Het vraagt je je houvast en al je ideeën en aannames los te laten.

Onderbewustzijn stuurt je gedrag aan

Als we spreken over het onderbewustzijn doelen we op de gedachten en gevoelens die niet- of niet onmiddellijk toegankelijk zijn. Het gaat niet om gedachten en processen die niet bewust aangestuurd worden, wat zich kan uiten in dromen of onbewust gedrag. Het onderbewustzijn zit vol met onbewuste overtuigingen die ons gedrag sturen. Dat is waarom mensen keer op keer niet slagen in hun werk of moeite hebben een vaste partner te vinden.

Op bewust niveau wil je graag een vaste baan of een vaste partner, maar op onbewust niveau vertoon je gedrag waardoor deze relatie elke keer wordt verbroken. Onbewuste overtuigingen zorgen ervoor dat negatieve patronen zich herhalen. Totdat de oorsprong van de gedachten en emoties in onszelf volledig worden doorzien, gevoeld en gekend.

Bewustzijn geeft de mogelijkheid om te kijken, omdat het bewustzijn zichzelf wil kennen. Alles wil gezien worden en er is een intelligentie in ons, die onszelf terugroept naar onszelf. Het is elke keer weer bevrijdend om dieper in jezelf te kijken. En heel bijzonder om te zien, hoe deze grote intelligentie in ons, ons precies laat zien wat we nog mogen bevrijden om ons grootste potentieel te leven.

Spiritueel volwassen worden of spiritueel ontwaken

Afhankelijk van waar je naar verlangt kun je in bewustzijnsontwikkeling twee benaderingen zien. Allereerst kun je via zelfonderzoek spiritueel volwassen worden. Dat betekent dat je vrijer leeft en je niet meer wordt aangestuurd door onbewuste patronen van het innerlijk kind. Je bent niet meer slachtoffer van de omstandigheden. Je kunt je eigen waarheid voelen en leven, ongeacht de omgeving of wat je hebt geleerd.

Er ontstaat een geestelijke rijpheid waardoor je kunt zien dat alles wat je in de wereld ervaart, in jezelf zit. Het is niet meer mogelijk iets bij de ander te plaatsen, bij de situatie of te wijten aan de omstandigheden. Doordat je niets meer hoeft weg te drukken, komt er veel meer levensenergie beschikbaar. Als je niet meer gelooft in het ego-denken en alles wat je daarin ondermijnt,  komt er heel veel plezier in je leven terug.  Er ontstaat meer innerlijke ruimte in jezelf en je kunt steeds meer vanuit je potentieel gaan leven en werken.

Spiritueel ontwaken gaat over een dieper proces van zelfonderzoek. Het gaat hierbij om het doorzien van al je identificaties en aannames. Het gaat over zien en weten wat je werkelijk bent. Je kunt zien dat je ook niet de persona bent, maar dat er iets groters is dat aan alles vooraf gaat, waar jij deel van bent. Zelfrealisatie gaat over de diepste vragen die je kunt stellen: wie ben ik? In dit proces verschuift je referentiepunt van de IK-persoon, het afgescheiden zelf, naar het niet-persoonlijke bewustzijn: ook wel het Zelf genoemd.

In dit spiritueel ontwaken kun je zien dat het leven als een droom is. We nemen het leven en de zuivere realiteit meestal niet helder waar, maar vanuit een denkbeeldig IK en afgescheidenheid. Een denkbeeldig IK dat het leven moet sturen. Dit denkbeeldige IK kan worden doorzien en wegvallen. Wat overblijft is een diepe vrede en en overgave aan het leven zelf, precies zoals het is. Hier lees je meer over bewustzijnscoaching en zelfrealisatie.

Teams in verandering: de verschillende teamfasen

Strikt genomen zitten teams altijd in verandering. Verandering is een constante. De snelle technologische ontwikkelingen, veranderingen in de omgeving, in de wereld, in hoe we werken, er is steeds minder zekerheid, houvast, voorspelbaarheid en veiligheid in onze werkomgeving. Organisaties zijn voortdurend in beweging. We werken niet meer in 1 team, maar in verschillende projectteams. Dat maakt dat we veel minder emotionele veiligheid en stress ervaren dan twintig jaar geleden. Ons brein houdt niet van verandering en onvoorspelbaarheid. Verandering betekent: stress.

Zie hieronder de verandercurve en alle emoties die we ervaren bij verandering als individu:

Ons brein en veiligheid

We zijn biologisch gericht op overleven. Dat wat we kennen geeft veiligheid en is voorspelbaar. En dat wat we niet kennen, geeft onzekerheid en onvoorspelbaarheid. In dit artikel ga ik in op onzekerheid en emotionele veiligheid gerelateerd aan verandering en teams. Dat heeft alles te maken met hoe wij ons gedragen in groepen.

In groepen zoeken we ook naar veiligheid. We willen erbij horen. Biologisch gezien is het niet handig om jezelf te isoleren. Wat gebeurt er met teamleden als een team in een grote verandering zit? Als er een nieuwe leiddinggevende komt? Of zelfs als er een nieuw lid in de groep komt?  Wat gebeurt er als twee groepen een nieuw team moeten vormen? Als we het team gaan ontwikkelen naar betere samenwerking gaan we kijken naar gedrag en groepsdynamiek.

Teamcoaching: ontwikkeling van het team naar resultaat

Teamontwikkeling wil zeggen dat je als team kijkt naar de ontwikkeling van het team als geheel, als groep. Als coach neem ik het team mee naar het kijken naar de groep. Je leert als team kijken naar houding en gedrag en reflecteren op helpend of belemmerend gedrag in de groep. Je leert als team hierover het gesprek te voeren. En  je leert als team welke interventies en vaardigheden je kunt ontwikkelen voor een betere samenwerking.

Teams zijn groepen medewerkers die een gezamenlijk doel hebben. Het gezamenlijke doel brengt de energie van de groep in een richting, zorgt voor focus. In de bovenstroom hebben we het over gedrag wat bijdraagt aan dat doel. En in de onderstroom hebben we het over alles wat niet zichtbaar is maar wel aanwezig. Emoties, gedachten, weerstand, overtuigingen, waarden, cultuur (een gezamenlijk idee van zo doen we de dingen in deze organisatie).

In de teamontwikkeling onderscheiden we vier fasen. Deze worden hieronder beschreven.

Fight-flightfase en conflictfase

In elke verandering doorloopt het team verschillende fasen. Deze ontwikkelfasen zijn universeel en staan hieronder toegelicht en hebben alles te maken met emotionele veiligheid. Steeds als er een nieuw lid in de groep komt, of een nieuwe leiddinggevende gaat het team terug naar fase 1: de fight/flight fase. De fight/flight fase is een fase waarin stress en weerstand ontstaat en iedereen probeert zichzelf te redden in de situatie. Stress ontstaat niet alleen door werkdruk maar ook door onduidelijkheid en afhankelijkheid. In deze fase zie je mensen zwemmen, ze voelen zich alleen, bezorgd en er er is weinig verbinding onderling. Het team is dan los zand. Als de omgeving en de leidinggevende minder veilig is, spreken mensen zich niet zo snel uit. Mensen ervaren emoties, omdat ze in de verandering iets verliezen en minder houvast hebben.

De tweede fase is de conflictfase. Weerstand tegen de verandering wordt zichtbaar. Ook weerstand tegen de verschillen. In deze fase zie je wij-zij groepen ontstaan. Mensen maken bondjes om invloed te kunnen uitoefenen. Je ziet vergroting van de tegenstellingen. Typisch gedrag in deze fase: roddelen, klagen, spreken over anderen, problemen doorspeken naar de leidinggevende (in plaats van zelf oplossen).

Teamfasen: De vecht/vlucht-, strijd-, samen- en werk-fase (Bron: Floor Daver)

Van samenfase naar werkfase

De samenfase richt zich op eenheid in de groep en er ontstaat weer vertrouwen. Vertrouwen en betrokkenheid op het gezamenlijke doel. Er wordt beter samengewerkt en mensen durven zich uit te spreken. Er is een gevoel van wij, een eenheid willen zijn. Er is emotionele veiligheid en betrokkenheid. Soms gaan mensen zich echter zo identificeren met de groep, dat de eenheid belangrijker wordt dan het doel. Daarmee ontstaat soms een naar binnen gerichte houding en het afzetten naar buiten. Het gevaar in deze fase is dat het team niet meer open staat voor vernieuwing of aansluiting bij andere groepen, vanuit het gevoel: wij hebben het goed samen.

De werkfase verwijst naar een team dat zichzelf stuurt naar goede samenwerking, maar ook gericht blijft op het doel en vernieuwing. De werkfase verwijst naar een team dat werkt voor het hogere doel, niet zozeer de eenheid in het team maar de visie, zingeving, het hogere doel. Er is wisselend leiderschap en zelfregie. Reflectie en er is veiligheid om elkaar te prikkelen op nieuwe ideeën en visies. Dat betekent dat ook afwijkende ideeën mogen worden toegelaten en er een waardering is voor de verschillen. Er is persoonlijke leiderschap en reflectie en teamleden coachen elkaar.

De kracht van de groep gebruiken

De kracht van de groep is enorm groot. Je hebt het vast wel eens gezien. Een  paar teamleden zorgen blokkeren alle nieuwe frisse ideeën of zorgen voor een negatieve sfeer. Onbewust of bewust – uiteindelijk is de kracht van de groep heel groot. De groep bepaalt wat er gebeurt. Als de individuele groepsleden bereid zijn te kijken naar het gedrag van de groep en zichzelf dan kun je als groep ontwikkelen. In de teamcoaching maak je ook weer gebruik van de kracht van de groep. Maar nu ten behoeve van de eenheid, de samenwerking en het resultaat. Teamleden die aanvankelijk afhaken of weerstand ervaren worden meegenomen door de kracht van het geheel.

We zijn maar voor een deel bewuste wezens.  In het alledaagse leven en in de samenwerking met anderen speelt emotionele veiligheid een cruciale rol. Durf je kwetsbaar te zijn? Durf je elkaar aan te spreken op dat wat niet goed gaat? Is er openheid en waardering naar elkaar? Wordt er een levendige discussie gevoerd in het team over de inhoud en visie op het werk? Dit zijn tekenen dat het in een team goed zit als het gaat om vertrouwen en emotionele veiligheid. Hoe zit dat in jouw team?

Download de A4 Teamfasen & oplossingen op een rijtje

Download hier de pdf teamfasen-in-verandering

Hierin vind je een uitgebreid overzicht van de teamfasen en de interventies die je als leidinggevende kunt toepassen.

Aan de slag met teamontwikkeling? Neem contact op voor meer informatie.

Maaike 06-41236771 of info@maaike-dijkstra.nl

Bron:

Floor Daver Teamcoaching (2019)

Mc Clelland (2000)

De verandercurve Kubler-Ross (2015)

Allereerst: Wat maakt dat een team goed samen gaat werken? Wat maakt een team een team? Het klinkt cliche, maar alles begint met uiteraard met een gezamenlijk doel. Een helder doel geeft richting en actie richting dat doel. In mijn vorige leven als interim-adviseur heb ik in vele teams gewerkt, maar zelden was het doel absoluut helder voor alle teamleden en was er een heldere missie en visie op het werk. Maar stel. Stel dat het gezamenlijke doel klip en klaar is. En dat iedereen dat doel onderschrijft. Stel: de rollen en taken zijn voor iedereen helder. De werkprocessen zijn goed vastgelegd, wat maakt dan dat een team succesvol is?

Vertrouwen is de basis voor een goede samenwerking

Vertrouwen maakt dat een team gaat werken. Vertrouwen is de basis voor een goede samenwerking. Hierbij gaat het vooral om emotionele veiligheid. Covey omschrijft het als volgt:

“Without trust we don’t truly collaborate, we merely coordinate or, at best cooperate. It is trust that transforms a group people into a team.”

 

In groepen zijn we van nature op zoek naar veiligheid en conformiteit. Als je voelt dat je veilig bent en gewaardeerd wordt, kun je je talenten uitdrukken en ook een stuk controle loslaten. Leden van teams die topprestaties leveren, vertrouwen elkaar op een fundamenteel en emotioneel niveau. Ze durven kwetsbaar te zijn en fouten of onzekerheden toe te geven. Er is openheid in de communicatie.

Teamcoaching: aandacht voor teamfasen en groepsdynamiek

In groepsdynamiek en de ontwikkeling naar teams herkennen we verschillende teamfasen. In de blog over teamfasen ga ik hier dieper op in. In elke verandering gaat het team door deze fasen van onveilig (fight-flight) naar werkfase (in de optimale situatie). Vertrouwen is essentieel en belangrijk want dan is er ruimte voor ontdekken, discussie, meningen, experiment en dialoog. Het gaat hierbij vooral om emotionele veiligheid.

Je ziet dit terug als basis voor ontwikkeling in de piramide van Lenconi: links de krachten die helpend zijn, rechts de ego-krachten die belemmeren. Ruimte voor conflict is ook belangrijk. Conflict geeft namelijk betrokkenheid en het voeren van een goede discussie betekent dat er een beisveiligheid is om je input te geven. Dit betekent niet dat je het met elkaar eens bent, maar dat je je gehoord, ook al krijg je niet altijd je zin. Ruimte voor conflict geeft waardering van de verschillen. De verschillen, de diversiteit aan mensen maken een sterk team.

Teamontwikkeling (Lencioni) is werken aan vertrouwen zodat er ruimte is voor discussie en conflict. Dit zorgt voor betrokkenheid en gezamenlijke verantwoordelijkheid en gedragen resultaat.

Ruimte voor conflict geeft groei

Conflicten en weerstanden horen bij vernieuwing en verandering. Als de mogelijkheid bestaat om met elkaar de discussie aan te gaan rondom belangrijke onderwerpen of beslissingen dan is er echt – daadwerkelijke –  betrokkenheid. Zolang er geen mogelijkheid is om vragen te stellen en mee te denken hoe het doel het beste kan worden bereikt, wordt weerstand onder het kleed geveegd en haken teamleden niet werkelijk aan bij het grotere gezamenlijke doel. Als je de mogelijkheid krijgt je uit te spreken dan ontstaat er persoonlijke betrokkenheid.

Betrokkenheid op het doel en elkaar

Teamleden die kunnen meedoen in een open dialoog met elkaar kunnen zich committeren aan een gezamenlijk doel of route, ook al is die route niet geheel hun eerste voorkeur. In het vertrouwen dat iedereen de kans heeft gehad input te geven aan een teamdoel en dat alle kaarten op tafel liggen, ontstaat eigenaarschap. Teamleden durven elkaar dan ook aan te spreken op gedrag en zelf een stapje terug te doen ten behoeve van de ander. Te helpen, te dienen aan het grotere geheeld.

Een team wordt je niet in een dag. Om een sterk team te worden moet je bereid zijn energie en tijd te investeren in een gezamenlijk doel. Ondanks de moeilijkheden die samenwerken soms geeft, is teamwork voor veel mensen een groot onderdeel van hun werkplezier.

Ons brein is gericht op veiligheid

Waarom worden we zo vaak getriggerd in samenwerking? Waarom projecteren we weerstand of onvrede op collega’s of de leidinggevende? Waarom zijn we soms zomaar ineens van slag als een collega ons ergens op aanspreekt? Ons brein reageert op dezelfde manier op mentale triggers en stress als op fysiek gevaar. Ook al zijn we niet werkelijk fysiek in gevaar, we doen er alles aan om veilig te zijn. Is er een angst- of afrekencultuur of is het veilig om fouten te maken, te leren, te experimenteren.

Ons brein bestaat uit drie delen en in geval van onveiligheid gaat het reptielenbrein aan en onstaan er emoties. Emoties nemen het over en dan zijn we voor even niet meer zo helder. Emoties verhinderen ons helder waar te nemen en vanuit kalmte te reageren. Ook staan we op zo’n moment niet open voor een andere mening of andere informatie. Even stoppen en wachten met reageren geeft de mogelijkheid tot een bewuste keuze.

Je brein bestaat uit 3 delen en je lichaam reageert op dezelfde manier op mentale stress als op fysiek gevaar. 

Bewustzijn brengen in teams: de boven – en onderstroom zien

Hoe kun je nu de samenwerking bevorderen? In een teamcoaching reflecteert het team op het gedrag van de groep als geheel. Reflecteren op de groep als geheel maakt het veilig. Het team maakt een teamscan en benoemd daarin  gedrag dat helpend is voor het doel. En gedrag dat belemmerend is voor het doel. Een mooi instrument hiervoor is de ijsberg van Mc Clelland.

Het ijsbergmodel maakt het voor een team makkelijker om te praten over het gedrag van de groep. Het kijkt naar het zichtbare gedrag, kennis en de vaardigheden van mensen en naar de onderliggende, onbewuste, diepere lagen. Net als bij een ijsberg, bevindt het grootste deel zich onder water in de vorm van gedachten, overtuigingen, emoties motieven, drijfveren, identificaties.

Dit is wellicht niet zichtbaar, maar speelt allemaal mee in de samenwerking. Op basis van onze eigen ijsberg en onderstroom, nemen we de ander waar. We projecteren onze emoties, gedachten en waarden op de ander. De IJsberg helpt je te kijken en dit bespreekbaar te maken. De vragen die hierbij helpen, vind je hieronder.

Boven water:

• Wat is het typisch aan het gedrag in ons team?
• Welk gedrag is helpend ten opzichte van onze doelen en welke gedrag niet?
• Welke kennis hebben we in huis? Missen we kennis?

Onder water:

• Wat zijn onze karaktereigenschappen en hoe beïnvloeden deze het team?
• Wat denken wij in dit team, welke overtuigingen hebben we, wat spreken we wel/niet uit?
• Wat zijn waarden en normen? Expliciet en impliciet?
• Welke motieven hebben wij om in dit team te zijn? Waarom zij wij hier? Waar worden we blij van?
• Wat zijn in onze groep gevoeligheden en frustraties?

Plenair bespreek je na wat de belangrijkste bevindingen zijn uit de gesprekken. Wat zijn de overeenkomsten en wat zijn de verschillen? Zo ontstaat meer inzicht en begrip voor elkaar, meer openheid en verbinding en veiligheid. Een vervolgstap is om het team zelf verantwoordelijk te maken voor teamontwikkeling en teamsessies te wijden aan luisteren, feedback geven en persoonlijk leiderschap. Zo ontstaat er ruimte voor leren, experimenteren en groeien als groep.

Alles wat jij ziet in de wereld is een afspiegeling van jezelf. Je overtuigingen, je aannames, je gevoelens, bepalen wat jij ziet.

Download: A4 oplossingen op een rijtje 

Download hier de pdf teamfasen-in-verandering

Hierin vind je een uitgebreid overzicht van de teamfasen en de interventies die je als leidinggevende kunt toepassen.

Aan de slag met teamontwikkeling? Neem contact op voor meer informatie.

Maaike 06-41236771 of info@maaike-dijkstra.nl

Bronnen:

Floor Daver (Teamcoachen 2019)

Patrick Lencioni (The Five Disfunctions of Teamwork 2009)

Mc Clelland (Assessing human motivation 1971)

Als je ruimte kunt geven zonder oordeel en oplossing, dan ontstaan inzichten en oplossingen vanzelf. 

Ben jij als leider weleens helemaal beschikbaar voor iemands verhaal? Door te luisteren vanuit gelijkwaardigheid, zonder te oordelen of adviseren? Uit die ruimte ontstaan inzichten en oplossingen vanzelf. Dat scheelt een hoop energie! Als je op die manier aanwezig bent in je groepen, gaat de collectieve intelligentie in de groep het werk doen. Daarvoor is Holding Space een voorwaarde.

Waar komt Holding Space vandaan?

De term is internationaal bekend geworden door een blog van lerares, schrijver, coach en facilitator Heather Plett. De blog ging viraal in 2015, werd vertaald in meer dan 10 talen, in verschillende tijdschriften afgedrukt en geïntegreerd in onderwijsprogramma’s over de hele wereld. Sindsdien duikt het begrip overal op, ook in organisaties.

Holding Space grondhouding voor leiders

Holding Space is een grondhouding voor het maken van wezenlijk contact met jezelf en anderen, zonder veroordeling of advies. Je maakt ruimte voor wat er is door volledig aanwezig te zijn en de controle los te laten. Zo ontstaat ruimte voor transformatie, op persoonlijk en organisatieniveau.

Deze grondhouding vraagt openheid en bereidheid om diep te luisteren naar wat zich aandient. Zonder verwachtingen van waar het heen moet. Het is het tegenovergestelde van je ideeën opleggen. Centraal staat niet-weten en dat vraagt lef.

Je taak als leider is volledig aanwezig zijn, zodat alle deelnemers zich welkom voelen. Ook degenen die kritische geluiden laten horen. Als dit je goed lukt, ontstaat een ruimte waarbinnen nieuwe mogelijkheden en perspectieven zichtbaar worden. Voor alle deelnemers, inclusief voor jou als leider.

Vertrouwen op collectieve intelligentie

Het creëren van Holding Space is niet gemakkelijk. Als leider ben je namelijk volop gewend en getraind om in gesprekken precies het omgekeerde te doen van wat in de alinea hierboven beschreven staat.

Open luisteren is lastig. Observeer maar eens wat er in je gedachten allemaal langs komt als je luistert. Je hoofd zit vol met goed bedoelde adviezen, verwachtingen en oplossingen. Het vraagt oefening en geduld om te luisteren zonder oordelen. Je moet leren daadwerkelijk te vertrouwen op de intelligentie in de groep. Pas dan kun je loslaten en Holding Space faciliteren.

Het effect van Holding Space in groepen

• Een sfeer van diversiteit en inclusiviteit
• Obstakels en blinde vlekken lossen vanzelf op
• Nieuwe perspectieven en mogelijkheden ontstaan moeiteloos
• Iedereen neemt eigen verantwoordelijkheid
• Er is ruimte voor verrassing en verwondering